قلعه کرشاهی یا قلعه دزدها

دژ کرشاهی یا قلعه دزدها، قلعه ایست که در بخش خاوری(شرقی) شهرستان آران و بیدگل و شمال شهر ابوزیدآباد و در نزدیکی ارتفاعات کوه یخ آب در استان اصفهان قرار دارد. بعد از ویرانی ارگ بم در زلزله دیماه ٨٢ ،هم اکنون قلعه کرشاهی بزرگترین بنای خشتی ایران به شمار می‌ رود. مساحت دژ بیش از ۴۰۰۰ متر مربع است و گفته می‌ شود که شالوده آن در زمان پيش از اسلام ساخته شده است. این دژ از خشت و گل ساخته شده و هم اکنون از آثار برجای مانده از زمان قاجار است. این دژ یکی از قلعه‌ های مهم سردار حسین کاشی از راهزنان و یاغیان دوره رضا شاه بوده و هنوز آثار گلوله‌ های توپ در نبرد نیروهای دولتی و نیروهای سردار حسین کاشی در این دژ بر جای مانده است.

قلعه کرشاهی بزرگترین سازه‌ خشتی ايران پس از ارگ بم

قلعه کرشاهی یا گهر شاهی که در اصطلاح محلی به «قلعه کر» نامور است. قلعه خشتی کرشاهی در مقابل یورش مغولان و شورشيان سالها تاب آورده و همچنان دیوارهای مستحکم آن پایدار است. دژ كنونی بر ويرانه‌ های قلعه‌ ی كهن بنا شده است. قلعه كرشاهی در دوره‌ های گوناگون از جمله پس از يورش مغول بازسازی شده تا جلوی پيشروی دشمن كه از راه كوير قصد يورش به نواحی مركزی ايران را داشت، گرفته شود. از آن زمان به بعد هم بارها مورد استفاده حاكمان و راهزنان و حتا شورشيان قرار گرفته و آخرين بار توسط حسين كاشی از شورشيان اواخر دوره قاجار بازسازی شده است. هنوز هم آثار گلوله‌های توپ به‌ جا مانده از درگيری نيروهای دولتی و شورشيان بر ديوارهای قلعه نمايان است. قلعه کرشاهی بزرگترین سازه‌ خشتی ايران پس از ارگ بم

اين قلعه در زمان يورش مغول‌ ها به عنوان پايگاهی برای مبارزه، به‌ خوبی توانست در جنگي نابرابر چند روز مقابل يورش وحشيانه دشمن مقاومت كند. سربازانی كه زمان يورش مغولان با آنها می جنگيدند، پس از رشادت‌های فراوان و وارد كردن تلفات سنگين به دشمن، وقتي لشكر بزرگ مغول را می بينند كه مانند مور و ملخ از هر سو می تازند، ترجيح می دهند از داخل قلعه به مبارزه ادامه دهند. مغول‌ ها قلعه را محاصره می‌ كنند ولی ساختار پيچيده قلعه، تسخير آن را دشوار كرده بود چرا كه در طراحی آن، اصول دفاعی به‌ خوبی پیش‌ بينی شده بود. قلعه کرشاهی بزرگترین سازه‌ خشتی ايران پس از ارگ بم

دور تا دور قلعه دو ديوار محكم كشيده شده و برجهای ديده‌ باني كه تيراندازان در آن مستقر می شدند كمی متمايل به بيرون ساخته شده بود تا به تمام محوطه پيرامون ديد داشته باشند. ضمن اينكه ميان ديوار دوم و ديوار اصلی قلعه، خندق و كانالی به دهانه 5 متر كنده شده كه اگر دشمن از ديوار اول و دوم می گذشت، درخندق زمین‌ گير می شد و فرصتی برای تيراندازان قلعه به وجود می آمد تا آنان را از پای درآورند. همچنين قلعه، 3 ديوار داشته كه ديوار اصلی بلندتر از بقيه بوده كه باقيمانده ديوار اول در ضلع خاوری هنوز پابرجاست.قلعه کرشاهی بزرگترین سازه‌ خشتی ايران پس از ارگ بم

به هرروی مغولها قلعه را محاصره می كنند با اين تصور كه وقتی آب و آذوقه ساكنان آن تمام شود، تسليم خواهند شد. اما غافل از اينكه مهرازان(معماران) و سازندگان اين شاهكار نظامی، حتی برای زمان محاصره هم پيش‌ بينی كرده‌یاند و در كوير خشک و بی‌ آب و در چنين دشت وسيعی، دژ را در جاييی ساخته‌ اند كه سطح زمين با سفره‌های آب زيرزمينی، كمترين فاصله را دارد. به گونه‌ ای كه ساكنان دژ با كندن كمتر از 5 متر زمين به آب می رسند. حوضي كه اكنون نيز وسط حياط دژ به چشم می خورد، يی و نيم متر ژرفا دارد و تا چند سال پيش، هميشه پر از آب بوده است. بركه و آبگيری كه در محوطه باختری وجود دارد، هنوز هم كاملاً پرآب است و تشنگی مسافران كوير را برطرف می كند. بنابراين انتخاب مكان ساخت قلعه در حالیكه می توانست در هر جای ديگری از كوير ساخته شود، به نوبه‌ ی  خود نشانگر دانش مهرازان آن است كه همين نكته می تواند دليل مناسبی برای سفر گردشگران به اين منطقه باشد. هنگام محاصره قلعه سربازان از تونل‌ های مخفی كه از داخل به خارج كنده شده بود، شبانه به دشمن شبيخون می زدند و شماری از آنان را از پای درمی آوردند.




منبع : نون و آب