خطاب به شبکه بی‌ بی‌ سی‌ انگلیسی
شیر ایرانی‌ تنها ریشه در خاک ایران دارد و بس
شیر در تاریخ، فرهنگ، هنر و ادبیات ایرانیان
شیر ایرانی از قدیم‌الایام تا کنون همیشه برای ایرانیان نماد عظمت، بزرگی‌، قدرت، شجاعت و غیرت به شمار می‌رفته؛ و به یقین به همین دلیل می‌باشد که نقش‌هایی‌ از این حیوان زیبا در بسیاری از آثار باستانی ایران‌زمین همچون حکاکی‌ها و نقاشی‌های روی دیوارها، ظروف، سکه‌‌ها، فرش‌های دستباف، جواهرات، مُهرها، پرچم‌ها و حتی معماری ایرانی‌ نمایان است. وجود نقوش برجسته شیر بر درب‌ها و دیواره‌های بناهای تاریخی‌ شهرهای شوش و جرجان (شهری باستانی در نزدیکی‌ گنبد کاووس فعلی‌ در استان گلستان) و همچنین تخت جمشید، بهترین شاهد بر این مدعی می‌باشد.
                                       نقش برجسته شیر ایرانی‌ در موزه‌ هنرهای زیبا در شهر بوستون آمریکا
شیر ایرانی‌ تنها ریشه در خاک ایران دارد و بس
                                      نقش برجسته شیر ایرانی‌ کاخ داریوش بزرگ در موزه‌ لوور فرانسه
شیر ایرانی‌ تنها ریشه در خاک ایران دارد و بس
                                      نبرد شیر ایرانی‌ و گاو نر در پارسه (تخت جمشید) استان فارس
شیر ایرانی‌ تنها ریشه در خاک ایران دارد و بس

همچنین، وجود دو شیر ایرانی‌ بر کاشی‌کاری‌های دروازه درب کوشک شهر قزوین و صحن امام هشتم شیعیان (علی‌‌ابن موسی‌‌الرضا "ع") در مشهد و گوشواره‌های ساخته شده از نقره با نقش شیر در دوره ساسانیان، نمونه‌های دیگری از قدمت طولانی‌ حضور این آفریده در سرزمین پارس است.

                                      یک جفت گوشواره از جنس نقره در دوره ساسانیان با نقش شیر ایرانی‌

شیر ایرانی‌ تنها ریشه در خاک ایران دارد و بس

                                      شیر ایرانی‌ در کاشی کاری دروازه درب کوشک شهر قزوین

شیر ایرانی‌ تنها ریشه در خاک ایران دارد و بس

                                       شیر ایرانی‌ در کاشی کاری صحن علی‌ ابن موسی‌ الرضا (ع) در شهر مشهد

شیر ایرانی‌ تنها ریشه در خاک ایران دارد و بس

از سوی دیگر، شیر ایرانی‌ ریشه در ادبیات کهن ایران‌زمین دارد. حکیم ابوالقاسم فردوسی‌ در شاهنامه شیر را اولین حریف رستم در«هفتخوان»ذکر کرده؛ و با به تصویر کشیدن جنگ رخش (اسب رستم) با شیر، صحه بر قدمت حضور این حیوان اساطیری در فرهنگ ایرانیان گذارده است:

در آننیستانبیشهٔشیربود / کهپیلینیارستازونیدرود

چویکپاسبگذشتدرندهشیر / بهسویکنامخودآمددلیر

برنییکیپیلراخفتهدید / برِاویکیاسپِآشفتهدید

نخستاسپراگفتبایدشکست / چوخواهمسوارمخودآیدبهدست

سویرخشِرخشانبرآمددمان / چوآتشبجوشیدرخشآنزمان

دودستاندرآوردوزدبرسرش / همانتیزدندانبهپشتاندرش

همیزدبرانخاکتاپارهکرد / ددیرابرانچارهبیچارهکرد

چوبیدارشدرستمِتیزچنگ / جهاندیدبرشیرتاریکوتنگ

چنینگفتبارخشکایهوشیار / کهگفتتکهباشیرکنکارزار؟

اگرتوشدیکشتهدرچنگاوی / مناینگرزواینمغفرجنگجوی

چگونهکشیدیبهمازندران / کمندکیانیوگرزگران؟

چرانامدینزدمنباخروش؟ / خروشتوامچونرسیدیبهگوش

سرمگرزخوابخوشآگهشدی / تراجنگباشیرکوتهشدی

چوخورشیدبرزدسرازتیرهکوه / تهمتنزخوابخوشآمدستوه

 تنِ رخشبِستُردوزینبرنهاد / زیزداننیکی‌دهشکردیاد

نبرد شیر ایرانی‌ و رخش (اسب رستم) در شاهنامه فردوسی‌

شیر ایرانی‌ تنها ریشه در خاک ایران دارد و بس

کاشی معرّق و رنگی‌ شیر ایرانی‌ کاخ آپادانا در موزه‌ بریتیش انگلستان

شیر ایرانی‌ تنها ریشه در خاک ایران دارد و بس

شیر ایرانی‌ در نقش مهر داریوش بزرگ در موزه‌‌ای در روسیه

شیر ایرانی‌ تنها ریشه در خاک ایران دارد و بس

پراکنش جغرافیایی شیر ایرانی‌

زیرگونه شیر ایرانی‌ زمانی‌ از حاشیه دریای مدیترانه و شمال یونان و ترکیه و ایران گرفته تا شبه قاره هند شامل پاکستان وهندوستان و بنگلادش می‌زیسته است. در زمان حضور در خاک ایران، شیر ایرانیدرمناطق وسیعی از جنگل‌های اطراف رودخانه‌های کرخه، دز، و کارون گرفته تا مسجد سلیمان و رامهرمز و بوشهر و کازرون و دشت ارژن در غرب شیراز می‌زیسته است. زیستگاه طبیعی شیر ایرانی‌ در موطن اصلی‌ خود یعنی سرزمین پارس شامل علفزارها، نیزارها، بوته‌زارها، بیشه‌ها، جنگل‌ها و دشت‌های نزدیک به آب بوده است؛ و آهو، گراز، گور و گوزن زرد ایرانی‌ از اصلی‌ترینشکار‌ها در رژیم غذایی آن به شمار می‌رفته‌اند.متأسفانهامروزهتنهاتعداد ۴۱۱ قلادهشیرایرانیدرپارکملی‌ «گیر»درایالتگُجَراتواقعدرشمالغربیکشورهندوستانزندگی‌می‌کنند.

نبرد شیر ایرانی‌ و گاو نر در پارسه (تخت جمشید) استان فارس

شیر ایرانی‌ تنها ریشه در خاک ایران دارد و بس

نقش برجسته شیر ایرانی‌ در بالای درب آرامگاه اردشیر سوم هخامنشی در پارسه استان فارس

شیر ایرانی‌ تنها ریشه در خاک ایران دارد و بس

نشان شیر و خورشید در موزه‌ کاخ سعد آباد شهر تهران

شیر ایرانی‌ تنها ریشه در خاک ایران دارد و بس

شیر ایرانی‌ در کاشی کاری ایرانی‌

شیر ایرانی‌ تنها ریشه در خاک ایران دارد و بس

 

وجه تمایز شیر ایرانی‌ با شیر آفریقایی

شیر ایرانی‌ در مقایسه با شیر آفریقایی، کمی‌ از لحاظ جثه کوچکتر است و میل تهاجمی کمتری دارد. همچنین شیرهای نر ایرانی یال کم‌پشت‌تری در بالای‌ سر داشتند، که بدین ترتیبمی‌شد به آسانی گوش‌های آنها را مشاهده کرد. وجود دو خط موازی طولیِ یال در نرها که ازپهلوهای بدن به زیر شکم کشیده شده، بهترین وجه تمایز شیر ایرانی‌ با شیر آفریقایی است، چرا که این خصیصه تنها به شیرایرانی محدود می‌شود. شیرهای نر ایرانی بین ۱۶۰ تا ۱۹۰ و شیرهای ماده بین ۱۱۰ تا ۱۲۰ کیلوگرم وزن دارند، و رنگ پوستشان اغلب زرد مایل به قهوه‌ایاست .

نقاشی یک هنرمند اروپایی‌ از مشاهدات خود در سفر به ایران - شیرهای ایرانی‌ در پارسه

شیر ایرانی‌ تنها ریشه در خاک ایران دارد و بس

نبرد شیر ایرانی‌ و شاه در پارسه (تخت جمشید) استان فارس

شیر ایرانی‌ تنها ریشه در خاک ایران دارد و بس

شیر ایرانی‌ در کاشی کاری ایرانی‌ در تکیه معاون الملک شهر کرمانشاه

شیر ایرانی‌ تنها ریشه در خاک ایران دارد و بس

 

عوامل انقراض شیر ایرانی‌ در ایران

بدون شک، مهمترین دلیل انقراض این زیرگونه زیبا، شکار بی‌‌رویه آن به دست شاهزادگان سلسله قاجار و افراد محلی و همچنین نظامیان و مستشاران خارجی به قصد تفریح بوده است. البته تخریب و اشغال زیستگاه‌های طبیعی آن توسط انسان و کم شدن طعمه نیز نقش به سزایی در وقوع این فاجعه زیست‌محیطیِ‌ تا حدودی برگشت‌ناپذیر داشته است.

 

شیر ایرانی‌ تنها ریشه در خاک ایران دارد و بسجمشید پرچی‌زاده

نهم اسفند یکهزار و سیصد و نود و دو خورشیدی

با سپاس فراوان از دوست گرامی جمشید پرچی زاده (جانورشناس فعال کشور)

منبع : نون و آب