نم به جان سنگ نگاره‌ ی اردشیر بابکان افتاد

سنگ نگاره‌ ی تاج سِتانی اردشیربابکان پیروزآباد پارس، روزگار ناخوشی را می‌گذارند و گام به گام به مرگ نزدیک تر می‌شود. آبراه‌ی آبی که در بالای سنگ‌نگاره ایجاد شده براثر بارش باران، آب به درون آن رخنه کرده و مانند خُوره آن را می‌خورد ونابود می‌کند.
سنگ‌نگاره ساسانی 1800 ساله رودخانه تنگابِ پیروزآباد، با دشواری‌های زیادی روبه‌روست و مورد بی‌مهری و دست‌اندازی برخی از مردمی که از جاده گذر می‌کنند قرار گرفته است. بر روی آن یادگاری‌نویسی‌های بی‌شماری انجام شده و با اشیا نوک تیز بخشی از آن را خط خطی کرده اند! از دیگرسو این سنگ نگاره در رودخانه‌ای جای گرفته که چند سالی خشک شده و دسترسی بدان را آسان کرده و به همین شوند(:دلیل) مورد هدف پرتاب سنگ و گلوله افراد ناشناس از روستاهای پیرامون گشته است.
برای این که به آسیب‌ها و دست اندازی های وارد شده به این سنگ‌نگاره بیشتر پِی ببریم، کافی است فرتورهای سه تا چهار سال گذشته را با فرتورهای تازه سنجید. آنگاه است که به ژرفای فاجعه و روزگار غم بار آن دست خواهیم یافت.
از دیگر دشواری‌های موجود این سنگ نگاره، بلایای طبیعی، مانند باران و برف است. وجود گل‌سنگ‌ها نیز خود داستان تکراری همه‌ی بازمانده‌های سنگی ایران است. نبود بودجه و عدم توان مالی سازمان میراث فرهنگی و نیروی کار و نگهبان را نیز باید بدان افزود. اما با این وجود کارشناسان و باستان شناسان راه‌های ساده تر و کم‌بهاتری را پیشنهاد می‌کنند که در صورت اجرا، در خطر کم تر قرار می‌گیرد و زندگی درازتری را برای این یادمان نیاکانی به ارمغان می‌آورد.
میلاد وندایی، باستان‌شناس که بر روی سنگ‌نگاره‌های ساسانی پژوهش کرده و این یادمان را از نزدیک دیده است به امرداد می‌گوید: «سنگ نگاره دیهیم ستانی پیروزآباد، متعلق به اردشیر بابکان است که در سال‌های نخست شهریاری خود اقدام به کنده‌کاری آن کرده است. موقعیت جای‌گیری این سنگ‌نگاره به شوند بر سر راه قرار گرفتن آن است، که امروزه جاده‌ی پیوستی(:اتصالی) شیراز به پیروزآباد نیز از کنار آن می‌گذرد. نویسنده کتاب نقش برجسته‌های ساسانی ادامه می‌دهد: «گل‌سنگ‌ها و عوامل طبیعی بسیار در تخریب این نگارکند اثر دارد. امروزه حتا می‌توان در میان این بازمانده باستانی، گل سنگ‌ها را به آسودگی دید».
در زمینه پاسداری و حفاظت این یادمان، دکتر سیامک علی زاده، مرمت‌گر آثار،بناها و اشیا به امرداد می‌گوید: «درمورد این سنگ‌نگاره با ارزش باید گفت که با انجام تمیزکاری پی‌در یِی دست‌کم یک‌بار در سال از عوامل گرد و غبار، دوده ولکه‌ها که از ارزش فراوانی برای درازای عمر آن به‌شمار می‌آید، سود برد. از دیگرسو باید گیاهان و علف‌های هرز از ميان بروند و در صورت امکان با محلول‌های شیمیایی اجازه رشد را به آن‌ها ندهیم. زیرا ریشه گیاهان در دل سنگ‌ها ترک و شکاف ایجاد می‌کنند و زمینه فروپاشی و درهم‌شدگی(:تخلخل) سنگ را فراهم می‌کنند. این استاد دانشگاه چمران تهران ادامه می‌هد: «اگر بشود باید با ژرف نگری و طراحی مناسب یک سقف و یا سایه بان ایجاد کنیم تا جلو ریزش و نفوذ باران وبرف را بگیریم. این کار اگر انجام شود برای پاس داری و حفاظت آن بسیار مهم و باارزش است». دکتر علی زاده در پایان می‌افزاید: «با مطالعه و شناسایی نوع سنگ‌ها و شدت آسیب‌ها در صورت امکان با خوراندن(:تزریق) مواد استحکام بخش موارد جزیی را از فروپاشی نجات دهیم. اما از همه مهم‌تر ایجاد موانع فیزیکی برای جلوگیری از دست‌اندازی افراد است».
سنگ‌نگاره دیهیم ستانی اردشیر ارزش فراوانی نزد باستان‌شناسان و پژوهشگران دارد. آن هنگام که شهریار ساسانی بر اردوان پنجم، واپسین پادشاه اشکانی پیروز شد به شکوه و خجستگی آن دستور کندن این سنگ‌نگاره را می‌دهد. این سنگ‌نگاره در پنج کیلومتری پیروزآباد و ۹۵ کیلومتری جنوب خاوری شیراز و بر سنگ‌سخت(:صخره) سمت راست رودخانه تنگاب کنده‌کاری شده است. درازای این سنگ‌نگاره شش متر و پهنای آن دو متراست.
در این سنگ‌نگاره، شهریارساسانی، حلقه ایزدی و پادشاهی را از دست موبد موبدان دریافت می‌کند. ميان آنها آتشدان کوچکی‌ست که به شوند دست‌اندازی‌ها به‌سختی دیده می‌شود. بین شاهنشاه و موبد موبدان، سنگ‌نبشته‌‌ای به دبیره پهلوی ساسانی وجود داشته که اکنون بخش بسياري آن از ميان رفته است. پشت سرشاه، خدمت‌کاری ایستاده که نگاره آن از شاه کوتاه‌تر است. پشت‌سر خدمت‌کار، به ترتیب شاهپوریکم فرزند و جانشین اردشیر بابکان و یکی از بزرگ‌زادگان ایرانی و موبد کرتیر، دست خود را فروتنانه (بااحترام )بلند کرده و دست دیگرشان را بر روی قبضه شمشیرگذاشته‌اند. کمی آن‌سوتر سنگ نبشته‌یی به دبیره پهلوی ساسانی به فرمان مهرنرسه نگاشته شده است .
سمت چپ موبد موبدان حلقه شهریاری را به پادشاه ساسانی می‌دهد
خدمت‌کار،شاهپورشاه ولیعهد،موبدکرتیر و... پشت سر پادشاه ایستاده‌اند
آب از بالای آبراه سنگ نگاره وارد آن می‌شود
این فرتور اردیبهشت امسال است که با فرتورهای تازه سنجیده شود
روزگار غم‌بار سنگ نگاره 1800 ساله ساسانی
سنگ‌نگاره‌ای که امروز در میان رودخانه جای گرفته است
به گفته کارشناسان باید بالای این سنگ‌نگاره سایه‌بان نصب شود
امرداد