آثار تاریخی تنگ چوگان و بیشاپور، جان می دهند !

تنگِ چوگان کازرون در استان پارس بازهم خبرساز شد. اما این بار نه به شوَندِ(:دلیلِ) دست‌اندازی و آسیب‌رسانی مردمان ناآگاه و بی‌خرد که با پُتک، گُرز سنگ نگاره‌ی بهرام ساسانی را فرو ریختند نه به شوَند جاده‌کشی اداره راه و شهرسازی که لرزه بر اندام کاخ‌های باشکوهِ  بیشاپور می‌اندازد. این بار به شوَند مدیریت نا کارآمد، بی‌مهری و بی‌توجهی و بی‌انگیزگیِ مسوولان میراث فرهنگی پایگاه بیشاپور و استان که در پاسداری و حفاظت از بازمانده‌هایِ نیاکانی بسیار بد عمل کرده و آنها را به حال خود رها کرده اند.
سال‌های سال است که گُل‌سنگ‌ها به جان سنگ‌نگاره‌هایِ تنگِ چوگان و کاخ‌های بیشاپور کازرون افتاده است و فریادرَسی هم نیست! این گل‌سنگ‌ها به مرور زمان رشد کرده و بلای جان بازمانده‌های سنگی شده است. ترک و شکاف‌ها درآن بیشتر شده و وضعیت این نگارکَندها را بحرانی کرده است و اگر هرچه زودتر چاره‌ای ریشه‌ای برای بهبود آن اندیشیده نشود یکی از با ارزش‌ترین و مهم‌ترین مجموعه‌های تاریخی ایران و جهان رو به زوال و ویرانی می‌رود. از دیگرسو، خفاش‌ها در دالان‌های کاخ نیایشگاه آناهیتا لانه کرده اند. نکته‌ی درخُور یادآوری  آن است که، بیشاپور و تنگِ چوگان یکی از نامزدهای پیوستن به سیاهه‌ی(:لیست) جهانی سازمان علمی، فرهنگی یونسکو است و باید مسوولان میراث فرهنگی استان و کشور توجه ویژه‌ای به این مجموعه داشته باشند.
یکی از مواردی که همیشه مسوولان سازمان میراث فرهنگی استان در پاسخ به کُنشگران(:فعالان) میراث فرهنگی، خبرنگاران و منتقدان می‌دهند نبود بودجه و نیروی کار انسانی است. حال آن که در بیشتر موارد تنها با مدیریت مناسب و داشتن تخصص، آموزش همگانی و آموزش نیروی زیر پوشش خود و توجه به اصل خویشکاری(:وظیفه) سازمان مبنی بر پاسداری و حفاظت بازمانده‌های تاریخی و فرهنگی می‌توان جلو بیشتر این ویرانی‌ها  را گرفت .
باید اشاره کرد بیشتر این بازمانده‌ها، بی‌همتا هستند و نمونه‌ی دیگری از آن  در هیچ کجای کشور وجود ندارد. از دیگرسو، مجموعه‌ی بیشاپور و تنگ چوگان یادآور هنر، مِهرازی(:معماری) زیبا و تلاش و کوشش نیاکان سرافراز و بالنده‌ی ما است که با پشتکار فراوان این یادمان‌ها را برای ما به یادگار گذاشته‌اند و در آنها درس عشق و دلدادگی، غرور و سربلندی و نیکویی را می‌توان یافت. نکته‌ی درخورِ دیگر این که این شهر باستانی، ادامه‌ی راه شاهی است که از پاسارگاد آغاز می‌شد و بیشاپور را به شوش و لیدی و سارد می‌رسانده است و در واقع این شهر پُل ارتباطی و  بازرگانی بسیار مهمی در زمان ساسانیان به شمار می آمده است . درپایان گفتار، این شهر باشکوه یادآور پیروزیِ شاهپور یکم، شهریار بالنده‌ی ایرانی بر رومیان  است و غرور و افتخار ایرانیان امروز به شمار می‌آید.
سیامک علی زاده، دکترای مرمت و حفاظت آثار، بناها و اشیاي تاریخی در همین زمینه به اَمُرداد می‌گوید: «به طور کلی کارهای وابسته به حفاظت و بِهسازی(:مرمت) سنگ نگاره‌های در فراروی فضای بیرونی و طبیعی، سخت و کم اثر است. اما به هر روی نمی‌توان به نظاره نشست و تسلیم رَوند بی‌امان ویرانی در طی زمان شد».
این استاد دانشگاه چمران تهران ادامه می‌دهد: «باید با تمهیداتی این روند را کُندتر کرد و وضعیت آن را بهبود بخشید. یکی از این روش‌ها رویارویی (:مقابله) با عامل تاثیرگذار نَم و رطوبت است که خود عامل اصلی چند عامل دیگر است. مانند، وجود جلبک‌ها یا خزه‌ها و گل سنگ‌ها و گیاهان خودرو. که باید با استفاده همیشگی از انواع موادآلی آفت‌کش از رشد و تکثیر بر روی این سنگ‌ها جلوگیری کرد. راه دیگر پیشگیری از رخنه‌ي رطوبت است که به‌ويژه از بارش باران صورت می‌گیرد. باید از موادی بهره برد که از رخنه‌ي باران به درون سنگ‌ها پيشگیری کند بدون آن که به بافت و نمایِ سنگ  و یا رنگ آنها آسیبی برساند».
این دکترای مرمت و حفاظت آثار درباره‌ی ترک‌ها در سنگ نگاره‌ها به امُرداد می‌گوید: «شکاف‌ها، ترک‌ها و سوراخ‌های سنگ باید با مواد استوار و استحکام بخش و هماهنگ با ساختار سنگ پر شود تا رطوبت به درون آنها رخنه نکند. در صورت امکان باید ریزش باران را به گونه‌ای هدایت کرد که به  اثر برخورد نکند. برای نمونه باید روی طراحی و برپاساختن سقف متناسب با آن فضا اندیشیده شود. با بهره‌گیری از روش ضمادگذاری یا کراتز، مواد آلوده کننده و خورنده سنگ‌ها که به درونِ جای شکاف و رخنه سنگ‌ها، رخنه کرده آنها را بیرون کشید تا اثرات ویرانی و خورندگیِ آنها در درون سنگ‌ها کمتر شود. هرچند این روش ها حالت مُسکن دارد و تاثیر قاطعی ندارد».
به گزارش اَمُرداد، به باور کارشناسان  با پیشرفت تکنولوژی و دانش در جهان امروز، می‌توان از تجربه و روش کشورهای صاحب نام  برای حفاظت و پاسداری از بازمانده‌های نیاکانی سود برد و آن را بدون کاستی به آیندگان سپرد. تجربه کشورهایی همچون ایتالیا در برخورد با بازمانده‌هایِ سنگی کهن می‌تواند روشی مناسب برای بهره‌گیری  ایران از انبوه یادمان‌های سنگی خود باشد.
سنگ‌نگاره‌های تنگِ چوگان که شش یادمان را دربردارد شامل، سنگ نگاره‌ی پیروزی شاهپوریکم بر رومیان، دیهیم ستانی بهرام یکم ساسانی، پیروزی بهرام دوم بر تازیان بیابانگرد، دیهیم ستانی شاهپوریکم و نگاره پیشکش آورندگان است که ارزش بسیار بالایی نزد باستان شناسان ،کارشناسان و پژوهشگران دارد. مجموعه‌ی بیشاپور نیز که در پانصد متری تنگ چوگان جای گرفته است از کاخ‌هایِ تشریفات، موزاییک، والرین و نیایشگاه آناهیتا(معبد آناهیتا) و... تشکیل یافته است.
نام تنگ چوگان یادآور ورزش و بازی شاهانه‌ی چوگان در زمان ساسانیان است که در کنار رود شاهپور به آن می‌پرداختند و برای پژوهشگران نیز دارای جایگاه ارزشمندی است.
شهر باستانی بیشاپور در 153 کیلومتری باختر(غرب) شیراز قرار دارد.

 


گل سنگ در جای جای نگاره پیروزی شاپور یکم رخنه کرده است

 


گل سنگ در کاخ

گل سنگ نیایشگاه اناهیتا


نیایشگاه اناهیتا

دیهم ستانی شاپور یکم در سمت چپ جاده کازرون

خفاشها بر روی سقف


سقف دالان نیایشگاه اناهیتا

بهسازی و مرمت غیر کارشناسی

سنگ نگاره دیهیم ستانی بهرام یکم ساسانی

گل سنگ ها بازمانده های نیاکانی را ویران میکند


سنگ نگاره پیروزی بهرام دوم ساسانی


سنگ نگاره پیروزی شاپور یکم