مزایا و معایب استفاده از هورمون رشد 

آمپولهای هورمون رشد یا nurditropin فرم صناعی هورمون رشد طبیعی بدن می باشد که در مواردی به عنوان درمان جایگزینی هورمون رشد بصورت تزریق روزانه جهت بیماران تجویز می گردد و اغلب موارد موجبات نگرانی والدین کودک بیمار را از نظر عوارض بعدی آن فراهم می کند. که البته در همین ابتدا لازم به توضیح است که استفاده منطقی و کنترل شده از این دارو تحت نظر پزشکانی که تجربه کافی در استفاده از این فراورده را دارند قطعا بی خطر و مفید می باشد.

موارد استفاده از هورمون رشد عبارتند از :

1. کمبود ایزوله هورمون رشد ناشی از اختلال محور هیپوتالاموس -هیپوفیز که اغلب آن کودکان از بدو تولد دچار کمبود هورمون رشد بوده با حملات افت قند خون در دوران نوزادی و کوچکی آلت تناسلی در سنین نوزادی و شیرخوارگی تظاهر کرده به تدریج این کودکان در طول ماه های شیرخوارگی دچار اختلال در رشد قدی و کوتاهی قد می شوند این کودکان با آزمایشات هورمونی و تست اندازه گیری هورمون رشد به روش تحریکی و خونگیری متناوب در 5 نوبت قابل تشخیص می باشند و لازم به توضیح است هرگز اندازه گیری یک نوبت هورمون رشد در حالت پایه یا basal در آزمایشات روتین ملاکی جهت کمبود هورمون و شروع درمان نیست و حتی توصیه می شود جهت تایید کمبود هورمون در موارد نقص هورمونی آزمایشات توسط یک آزمایشگاه دیگر تایید گردد.

2.اختلال چند هورمونی در ضایعات محور هیپوتالاموس- هیپوفیز که شامل اختلال در هورمون رشد و سایر هورمونهای این محور می باشد که اغلب یک بیماری یا اختلال اکتسابی بوده و به دلایلی نظیر تومورها یا سایر عوامل تخریب کننده این محور بروز کرده و علایم آن مربوط به کمبود کلیه هورمونهایی است که تحت تاثیر بیماری دچار کمبود و اختلال عملکرد می شوند.

3.کودکان مبتلا به اختلالات پیشرفته کلیوی مانند نارسایی های کلیوی یا تومورهای کلیه که در مراحل انتهایی بیماری بوده و کاندید پیوند کلیه می باشند.

4.کودکان که به علت IUGR دچار اختلال شدید رشد داخل رحمی بوده با وزن وقد کمتر از حد نرمال متولد شده اند و در طول دوران شیر خوارگی از اختلال رشد رنج می برند و در بررسی های انجام شده جهش های قدی مطلوب جهت رسیدن به استانداردهای مورد فبول را ندارند.

5. به عنوان درمان کمکی جهت بیمارانی که با تشخیص بلوغ زودرس تحت درمان با آمپولهای دیفرلین یا دکاپپتایل بوده و به علت کوتاهی شدید قد با صلاحدید پزشک جهت بهره گیری حد اکثری از دوران رشد قدی تحت درمان با هورمون رشد قرار می گیرند.

6. کودکان مبتلا به سندرم پرادر ویلی

لازم به توضیح است که مطالعات جدی در خصوص استفاده از هورمون رشد جهت افزایش قد کودکان سالمی که به علت فامیلیال یا ارثی از کوتاهی قد رنج می برند مانند کودکان سالمی که والدین کوتاه قد دارند در حال انجام است ولی تا کنون بی خطر بودن استفاده از هورمون در چنین مواردی تایید نشده است و به عنوان یک درمان روتین توصیه نمی شود.

نحوه استفاده از هورمون رشد بصورت تزریق زیر جلدی روزانه یک نوبت یا بصورت یک روز در میان می باشد که اغلب توسط خود بیمار یا والدین بیمار انجام می شود و بهترین زمان تزریق در ساعات اولیه شب می باشد تا بهترین تاثیر را در رشد بیمار داشته باشد. درسال اول شروع تزریق هورمون معمولا بهترین تاثیر را از نظر رشد قدی شاهد هستیم وبتدریج در طول سالهای بعدی تزریق از سرعت رشد قدی وتاثیر گذاری هورمون کاسته می شود بطوریکه اگر سرعت رشد قدی به کمتر از 5 سانتیمتر در سال برسد باید در خصوص قطع درمان تصمیم گیری کرد ودر کل طول دوره درمان از زمان تشخیص بیماری تا زمانی ادامه میابد که صفحات رشد استخوانی قابلیت افزایش قد داشته باشند یا کودک به قد مطلوب رسیده باشد و از نظر سن استخوانی در دختران تا سن 14 سالگی سن استخوان و در پسرها تا 16 سالگی سن استخوان اغلب میتوان تزریقات را ادامه داد.

عوارض استفاده از هورمون رشد:

از عوارض شایع  این هورمون می توان به درد وتورم ناحیه تزریق بزرگی سینه ها یا ژینکوماستی در هر دو جنس  و بزرگی وتورم بیضه ها درپسران و اختلال موقت وگذرا در عملکرد غده تیرویید بصورت کم کاری تیرویید اشاره کرد که به همین دلیل کودکانی که تحت درمان با هورمون رشد می باشند لازم است به صورت دوره ای تحت آزمایشات کنترل عملکرد تیرویید قرار گیرند.

از عوارض کمتر شایع هورمون رشد می توان به تومورهای کاذب مغزی که بصورت سردرد و تاری دید تظاهر می کند و درد واختلال رشد بد فرم استخوان ران و افزایش انحنای مهرهای کمری اشاره کرد که بسیار نادر می باشد و یکی دیگر از عوارض ناشایع هورمون که استفاده از آن را به عنوان یک داروی روتین در افزایش قد کودکان کوتاه قد سالم از نظر هورمونی محدود می نماید افزایش ریسک ابتلا به لوسمی یا سرطان خون در کودکانی است که تحت درمان هورمون رشد بوده و فراوانی لوسمی در این کودکان دو برابر جمعیت عادی می باشد که البته  لوسمی بیشتر در کودکانی که به علت تومور مغزی تحت درمان با اشعه قرار گرفته اند دیده شده و هنوز ارتباط فراوانی لوسمی در این کودکان با تاثیرات اشعه یا هورمون به اثبات نرسیده است.

در پایان ذکر این نکته ضروری است که تزریق هورمون رشد در بیماران فوق الذکر باعث بهبود سرعت رشد قدی و رسیدن این کودکان به قد ایده آل شده ولی به علت تاثیر آن در تسریع روند بلوغ و به عبارتی بلوغ زودرس لازم است در کودکانی که تحت درمان با هورمون رشد هستند. بصورت دوره ای گرافی مچ دست جهت تعیین سن استخوانی  انجام گرفته در صورت تعجیل در بلوغ فرآیند بلوغ جهت بهره گیری بیشتر از تزریقات هورمون رشد به تاخیر انداخته شود.

دکتر بهرام مقدادی 

(دارای بورد تخصصی کودکان و نوزادان)