کمبوجیه یکم هخامنشی

کمبوجیه یکم (کامبیز یکم) (۶۰۰ ق. م. -۵۵۹ ق. م.) فرزند و جانشین کوروش یکم، شاه انشان و پدر کوروش بزرگ بنیانگذار شاهنشاهی هخامنشی بود.

کامبایسس (پارسی باستان:کمبوجیه، ایلامی کنبوزیه، آکدی کمبوزیه، آرامی کنبَوزی) نام دو شاه از خاندان هخامنشی است. بر طبق برخی از دانش‌ پژوهان ریشه این نام عیلامی است. در حالی که دیگر دانش‌ پژوهان آن را با کمبوجَه، نام مردمان ایرانی که در شمال‌ غرب هند زندگی می‌کنند متصل می‌کنند.

کمبوجیه از سال ۶۰۰ پ. م تا ۵۵۹ شاه پارس بوده‌ است. او پسر جوانتر کوروش یکم و برادر اروکو (به انگلیسی: Arukku) و پدر کوروش بزرگ بوده‌ است. هیچ منبعی در مورد زمان حیاتش باقی نمانده‌ است. مهمترین منبع اطلاعات در موردش حکاکی متعددی است که از کوروش بزرگ به جا مانده‌ است:«پسر کمبوجیه، شاه بزرگ، شاه انشان، نوه کوروش، شاه بزرگ، شاه انشان» در حکاکی یافت شده در اور (به انگلیسی: Ur) نوشته‌ است: «پسر کمبوجیه، شاه بزرگ سرزمین انشان». در ساختمان خشتی اروک (به انگلیسی: Uruk) نوشته شده:«پسر کمبوجیه، شاه نیرومند». و در حکاکی در پاسارگاد نوشته شده:«پسر شاه کمبوجیه، شاه هخامنشی».

به گفته هرودوت، کمبوجیه شاه نبود بلکه مردی از «خانواده‌ای خوب» بود که با ماندانا دختر آستیاگس ازدواج کرده بود. از این پیوند کوروش بزرگ به دنیا آمد. گزنفون می‌گوید که کمبوجیه با ماندانا دختر آستیاگس ازدواج کرده بود و شاه پارسی‌ها نامیده می‌شد. او ادعا کرده‌ است که حکمرانی کمبوجیه به عنوان «شاه پارس» محدود به شورای بزرگان بوده‌ است. در اینجا هیچ تناقضی میان ادعای کوروش بزرگ که گفته بود پدرش شاه انشان است و گزارش گزنفون که گفته بود او شاه پارس است وجود ندارد، چرا که انشان و پارسه نام جایگزین یکدیگر برای یک سرزمین هستند.