همزیستی گوسفندان با آثار باستانی و جهانی بیستون !

سیاوُش آریا :

 یکی از ارزشمندترین و برجسته‌ترین یادمان‌های جهانی ایران بی‌گمان بیستون کرمانشاه است که افزون بر پارسایی و پاکی (:تقدس) کوه آن، بازمانده‌هایی از روزگار هخامنشیان، اشکانیان، ساسانیان و اسلامی را در خود جای داده و نزد کارشناسان و باستان شناسان از جایگاه بسیار والایی برخوردار است. اما با این همه و با بودن حساسیت بالا در برابر آن، روزگار غم‌باری را می‌گذراند.

به گزارش اَمرداد، درِ جایگاهِ ورودی این مجموعه‌ی جهانی در نوروز امسال دگرگون شده بود و به گردشگران و مسافرانی که از جای جای ایران و راه‌های دور و دشوار برای بازدید آمده بودند، گفته می‌شد به سه کیلومتر پایین‌تر بازگردید! سربازی که نگهبانی این بخش را بر دوش داشت و جلو در ایستاده بود در پاسخ و اعتراض بازدیدکنندگان گفت: «این تصمیم برای نوروز گرفته شده و به هیچ روی نمی‌توان از این راه گذر کرد».

سخن درخُورنگرش (:نکته قابل تامل) این است که بیشتر بازدیدکنندگان نوروزی تنها مسافر هستند و به این شهر(کرمانشاه) برای گردش آمده اند و هیچ‌گونه آگاهی ای از ارزش این مجموعه‌ی جهانی ندارند و دیگر از این یادمان جهانی بازدید نمی‌کنند. موضوعي که ما خود بیننده‌ی آن بودیم. از سویی دیگر، هیچ‌گونه آگاهی‌رسانی از سوی سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی کرمانشاه که مدیرکل آن نیز فَرنشین (:رییس) ستاد خدمات و سفر نوروزی نیز است، در خبرگزاری ها و بروشورهای چاپ شده، نشده بود. این نهاده (:قضیه) تا آن اندازه شتاب زده انجام شده که حتا کُنشگران (:فعالان) و راهنمایان گردشگری کرمانشاه هم از آن ناآگاه بودند. همچنین اگر بخواهیم از دیدگاه سود مالی و اقتصادی نیز به این نهاده نگاه کنیم، بخش بسیار زیادی از درآمد نوروزی این مجموعه را از دست داده ایم. اما مدیر داخلي پایگاه جهانی بیستون دیدگاه دیگری دارد و در همین زمینه به اَمرداد گفت: «ما از سال گذشته تصمیم گرفتیم برای نوروز که شمار زیادی بازدید کننده به این جایگاه می آیند، راه درونشُد (:ورودی) را دگرگون کنیم و سال گذشته (نوروز 93) آگاهی‌رسانی کرده ایم! و در واقع راه اصلی و درست آن  همین گذراست و از بایسته‌های (:ضروریات) یونسکو است. زیرا ما در این بخش پارکینگ نداریم و این راه گذر بهتری است و باید کم کم و با فرهنگ‌سازی راه را دگرگون کنیم و این پروژه در آینده در همه‌ی روزهای سال اجرا خواهد شد».

او درپاسخ به این پرسش که آیا بهتر نبود بر روی بروشورهای چاپ شده از سوی سازمان میراث فرهنگی و تابلوهای تبلیغاتی درون شهری آگاهی رسانی می‌شد به اَمرداد گفت: «شهرداری بیستون سرپرست (:مسوول) این کار بوده و در بنرهای ورودی شهر آگاهی‌رسانی شده است». پاسخی که به گفته‌ی یکی از راهنمایان گردشگری و بومی کرمانشاه ناسنجیده و نپذیرفتنی (:غیرمنطقی) است.

اما بدترین و مهم‌ترین رویداد پیش آمده در این مجموعه‌ی جهانی، بودن گوسپندان است که شوَند (باعث) شگفتی همگان شده و صحنه‌ی زشتی را به نمایش گذاشته بود. پُرسمانی(: مساله ای) که پیمان نعمتی، مدیر داخلي پایگاه جهانی بیستون آن را برای نوروز رد کرده و این گونه پاسخ می دهد : « این کوه از گذشته جایگاه گذر عشایر بوده و ما نمی‌توانیم که این جایگاه را به آن‌ها ندهیم و از گذرشان پیشگیری کنیم. زیرا عشایر سرمایه‌های این کشور و بخشی از میراث ما به شمار می‌آیند و باید نگاه داشته شوند(:حفظ شوند) و این داستان، به‌درستی (:کاملا) طبیعی است که در گذر زمان شکل گرفته و ما نباید با آنان رو در رو شویم و دشواری هایی را برایشان پدید آوریم و این کار با قانون‌های یونسکو هم ناسازگاری و رویارویی‌ای (:تضادی) ندارد. هرچند که چشم‌انداز زشتی از دید هستی یادمان‌های تاریخی به جای می‌گذارد، ولی آسیبی به این مجموعه و بازمانده‌ها (:آثار) نمی‌زند. سخنی که باستان شناسان و کارشناسان آن را رد کرده و می‌گویند، سرگین (:مدفوع) گوسپندان از مواد شیمیایی درست شده و بر جای گذاشتن آن در مجموعه‌ی بیستون که دارای بازمانده‌های سنگی ارزشمندی است کاری اشتباه و کارشناسی نشده است. زیرا این مواد شیمیایی کم کم در هوا و فضا پدیدار شده و به آهستگی در سنگ‌ها رِخنه (:نفوذ) کرده و شوَند پوسیدگی آنان خواهد شد و آسیب‌های برگشت‌ناپذیری را بر جای می‌گذارند.

از دیگر دشواری‌های مجموعه‌ی باستانی بیستون رها کردن گردشگران بدون راهنمای همراه در بالای کوه و راه گذر و رسیدن به سنگ نگاره‌ی اشکانی «بلاش» است که اگر کسی در این بخش زمین بخورد و از راه دیگری گذرکند (که چنین نیز بود) خطرات ناگواری را به دنبال دارد. در این زمینه نعمتی می‌افزاید: «ما در بیستون 17 یادمان داریم که کنار هر بازمانده یک یا دو راهنما گذاشته‌ایم و اگر کسانی به گونه‌ی گروهی به درون مجموعه وارد شوند و بخواهند از این یادمان‌ها بازدید کنند،راهنماهای مجموعه ی بیستون آنان را همراهی می‌کنند. از سویی راه گذر آشکار (:مشخص) است. با این همه ما هم اینک در حال ساماندهی این گذر هستیم و تا کنون 50 درسد (درصد) پیشرفت فیزیکی داشته است و به زودی و درآینده این دشواری برطرف خواهد شد. از سویی ما در نوروز با دشواری کمبود نیرو رو به رو هستیم».

به گزارش اَمرداد، سال‌های سال است که سَمَن‌های (انجمن‌ها و سازمان‌های مردم نهاد غیردولتی) کوشای گردشگری و میراث فرهنگی دست یاری را به سوی سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی دراز کرده و آماده‌ی هرگونه همکاری نیز در نوروز هستند و این سازمان تنها در همایش‌ها و نشست‌ها و سخنرانی‌ها پیمان همکاری می‌دهد، ولی هیچ‌گونه همکاری‌ای دراین باره انجام نمی‌گیرد یا اگر هم است بسیار اندک و ناچیز است. نیاز به یادآوری است که مدیرکل و جانشین میراث فرهنگی کشور بارها در سخنان خود در سال گذشته به بهره گیری از انجمن‌های میراث فرهنگی و گردشگری پافشاری کرده اند. نهاده‌ای که در استان‌ها کمتر به آن بها داده می شود.

یکی دیگر از دشواری هایی که بیشتر یادمان های تاریخی و سنگی ایران با آن دست و پنجه نرم می کنند بازآرایی های (:مرمت های) کارشناسی نشده و غیراصولی و یادگاری نویسی و بودن گُل سنگ ها است که افزون‌بر پدیداری چهره‌ی زشت آن، آسیب های برگشت ناپذیری را به این یادمان ها خواهد زد که در بیستون نیز با این پدیده رو به رو بودیم. شاید شگفت انگیز ترین دشواری بیستون را بتوان کَنده کاری‌های غیرمجاز سودجویان بازمانده‌های تاریخی آن هم در یک مجموعه‌ی جهانی دانست! به گفته ی یکی از کُنشگران گردشگری این رویداد به تازگی انجام گرفته و سازمان میراث فرهنگی با آگاهی از آن هیچ گونه توجهی به آن ندارد.

در پایان بهتر است سازمان میراث فرهنگی به جای دادن شمار بالای آمار بازدید نوروزی و بالندگی به آن که خود جای گفت و گو دارد چاره‌ای ریشه‌ای برای این گونه دشواری‌ها در هنگامه‌ی سفرهای نوروزی بیابد.

در زیر نگاره‌هایی که در هفتم فروردین ماه و هنگام فرورفتن آفتاب(:غروب) در بیستون گرفته شده است را ببینید :