دیدنی های شهرستان تبریز در استان آذربایجان شرقی

شهرستان تبریز با وسعت 2167 كیلومتر مربع (4.8 درصد مساحت استان)، مركز استان آذربایجان شرقی بوده و ارتفاع تقریبی آن از سطح دریا 1350 متر می باشد. تبریز شهری است كه نامش از دیرباز آشنای اهل سیاحت و تجارت در اقصی نقاط جهان بوده و هست و در طول جاده ابریشم، غرب را به شرق پیوند داده و دروازه مشرق زمین خوانده شده است. این شهر بزر گترین شهر منطقه شمال غرب کشور و قطب اداری، ارتباطی، بازرگانی، سیاسی، صنعتی، فرهنگی و نظامی این منطقه شناخته می‌شود. شهرستان تبریز از سمت شمال با شهرستان ورزقان، از سمت شرق با شهرستان‌های هریس و بستان‌آباد، از سمت غرب با شهرستان‌های شبستر و اسکو و از سمت جنوب با شهرستان مراغه هم‌مرز است.

 تبريز يكی از قديمی‌ترين شهرهای ايران است. مجموعه آثار تاريخی و نشانه‌های باستان‌شناختی كه از محل‌های مختلف آن در نتيجه حفاری‌های متعدد به دست آمده دلالت بر ديرينه‌گی و قدمت تاريخی اين شهر دارد. قديمی‌ترين مطلب مربوط به شهر تبريز، در كتيبه سارگن دوم پادشاه آشور( 722 – 750 ق . م ) آمده است كه آن را شهری بزرگ و آباد، و دارای باروی تو در تو وصف كرده است. سارگن در اين كتيبه از شهری به نام اوشكايا كه شايد همان اسكوی امروزی است و نيز از دژ و قلعه محكمی به نام تارويی ياد می كند كه به احتمال زياد تبريز است. سارگن دوم در كتيبه خود از21 شهر در اين منطقه نام برده است كه نشان دهنده رشد شهر سازی در نواحی اطراف درياچه اروميه در هزاره اول پيش از ميلاد است. گذشته از اين، در يكی از كتيبه های سناخريب پادشاه آشور (705 – 681 ق . م ) از شهری به نام تربيس نام برده شده است كه پادشاه مزبور در آنجا معبدی به نام نركان ساخته بود.

برخی از مورخين و محققين، تبريز راهمان گابريسی می دانند كه در پنجمين جدول آسيايی بطليموس اسكندرانی ( در نيمه دوم قرن دوم ميلادی ) ثبت شده است و اعتقاد دارند كه بعد ها حرف گ به ت تبديل شده است. تاريخ بعد از اسلام تبريز، بر خلاف تاريخ كهن آن، روشن و واضح است. اين شهر در سال 21 هجری قمری به وسيله اعراب فتح شد و به دنبال آن قبايلی از اعراب مانند ازدها كه از قبايل معروف يمن بودند در اين شهر مانده حكومت رواديان را بنيان نهادند. نام تبريز نخستين بار به عنوان قلعه آمده است كه بعد ها به شهری بزرگ تبديل می‌شود. در دوره حكومت رواديان تبريز پايتخت آذربايجان شد و به علت موقعيت ممتاز جغرافيايی و نظامی خود بيشتر از ساير شهرها مورد توجه قرار گرفت.

در سال 340 هجری قمری از اتحاد سه‌گانه تبريز، اشنو (اسنه، اسنق) و دهخوارقان مملكت بنی‌رودينی به وجود آمد كه حكام آن قدرت و استقلال كامل داشتند و خلفای بغداد از دخالت و نفوذ كمی در آن برخوردار بودند. از قرن دهم ميلادی يا قرن سوم هجری به بعد نام تبريز در رديف شهرهای بزرگ آذربايجان آمده است كه در آنجا همزمان با پيشرفت صنعت و تجارت، علم و تمدن نيز شكوفا شده است. در سال 420 هجری امير وهسودان فرمانروای تبريز شد و از سال 446 هجری، تبريز و آذربايجان تحت سلطه حكومت سلجوقيان قرار گرفت. اهالی تبريز در سال 616 هجری موفق شدند با دادن هدايای قيمتی و پول فراوان، از هجوم مغولان به شهر و ويرانی آن جلوگيری كنند. پس از حمله مغول به ايران برای اولين بار شهر تبريز به دستور آباقاخان (680 – 663 هجری قمری) پايتخت رسمی ايلخانان شد. در سال 685 هجری در دوران حاكميت آباقاخان در تبريز، زندگی مدنی و اقتصادی دوبار شكوفا شد. تبريز اولين شهر بزرگ منطقه است كه ماركوپولو از آن ديدن می‌كند. سلطان محمود غازان خان معروف‌ترين شاه مغول در 694 هجری تبريز را مقر حكومت قرار داد و آن را به منتهای درجه عظمت و بزرگی و آبادانی رسانيد. در اين زمان تبريز نه تنها در آذربايجان و ايران، بلكه در شرق نزديك و ميانه نيز مركز بازرگانی و صنعت و جايگاه علم و تمدن شد. در اين عصر، غازان خان در روستايی به نام شام در كنار آجی‌چای آبادانی‌های بزرگی انجام داد و مقبره با شكوه شام‌غازان يا نشيب‌غازان را بنا كرد. تجارت و داد و ستد به علت برقراری امنيت و رفاه و ازدياد جمعيت رونق يافت و بازارهای زيادی ساخته شد. خواجه رشيدالدين فضل‌الله همدانی در بخش شمالی تبريز در بيلانكوه، مركز علمی ربع رشيدی را بنا نهاد. تاج‌الدين عليشاه جيلانی نيز مسجد عليشاه (ارك تبريز) را در مركز شهر بنا نهاد. تبريز در اين زمان رسما پايتخت ايلخانان مغول بود و تمام مملكت از جيحون تا مصر زير اطاعت فرمانروايان تبريز قرار داشت.

پس از ايلخانان مغول، تبريز در عصر تركمانان آق‌قويونلو و قره‌قريونلو پايتخت ايران شد و در اين زمان (870 هجری قمری) بود كه به دستور جهان شاه بن قره يوسف بن تركمان مسجد كبود (گوی مسجد) بنا شد. يورش‌های امير تيمور و فرزندان او به تبريز، كوچ دادن اجباری صنعتگران و هنرمندان تبريزی به تركستان و بالاخره زلزله‌های بی‌امان و پی‌درپی شكوه و عظمت تبريز را به طور موقت از بين برد و بیشتر آثار تاريخی كم‌نظير آن از بين رفت. در سال 906 هجری قمری شاه اسماعيل صفوی تبريز را پايتخت ايران كرد. در دوران صفوی شهر تبريز بارها ميدان جنگ ايران و عثمانی بود. در آغاز حكومت قاجار به خصوص زمان فتحعلی شاه، تبريز پايتخت دوم يا وليعهد نشين ايران و محل استقرار عباس ميرزا نايب السلطنه شد. تمام وليعهدهای خاندان قاجار دوران وليعهدی خود را در مقام حاكم آذربايجان، در اين شهر سپری كردند. شهرستان تبریز هم‌اکنون نیز به عنوان یکی از مهم‌ترین مناطق ایران و با اهمیت‌ترین منطقه آذربایجان محسوب می‌شود. تبریز مهد علم و مدنیت، پیشگام و طلایه دار اولین‌ها بوده ، از آن جمله می توان از تشکل اولین انجمن ایالتی در سال 1285 شمسی، ایجاد سیستم‌ های مدیریت شهری مثل شهرداری (بلدیه سابق) توسط قاسم خان والی، پایه گذاری اولین انجمن ادبی در سال 1279 شمسی و تأسیس اولین مدرسه نوین توسط حاج میرزا حسن رشدیه به سال 1268 شمسی نام برد. شهر تبریز با تاریخی سرشار از افتخار و سربلندی در مقابل متجاوزان و قهر طبیعت همواره راست قامت بوده و افتخارات زیادی را در گسترة تاریخ کسب کرده است. 

زبان امروزی مردم شهرستان تبریز تركی آذری است. این شهرستان مهد دانش پروری و فرهنگ شهری بوده است. شمس تبریزی، قطران و بسیاری از سخنوران نامی ایران از این دیار برخاسته اند. همه شعرای منطقه علاوه بر سرودن شعر به زبان فارسی در صنعت و هنر و فن شعر تركی مهارت و تعصب خاصی به زبان مادری خود همواره دارند. اكثر قریب به اتفاق مردم ساكن در این شهرستان شیعه اثنی عشری هستند. این شهرستان دارای مراكز آموزش عالی متعدد از جمله دانشگاه دولتی، دانشگاه آزاد اسلامی، مراكز تربیت معلم، دانشگاه پیام نور، دانشگاه صنعتی سهند و دانشگاه های جامع علمی كاربردی می باشد. شهرستان تبریز زادگاه شخصیت ها و چهر ههای مذهبی، فرهنگی، هنری و ... زیادی می باشد.

نقاط تاریخی و دیدنی

مسجد کبود یا گوی مسجد (متعلق به نيمه دوم قرن نهم هجري):

این مسجد طبق کتیبهٔ سردر آن در سال ۸۷۰ هجری قمری و ۱۴۶۵ میلادی و در زمان سلطان جهانشاه مقتدرترین حکمران سلسله قره‌قویونلو و به دستور دختر او صالحه خانم بنا شده‌است. گنبد عظیم مسجد یکی از بزرگترین ساخته‌های آجری معماران دوره ایلخانی به شمار می‌آید.این بنا در سال 1310 شمسی در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

 

ارک علیشاه:

يكي از ابنيه كهن و عظيم تبريز و در زمره شاهكارهاي معماري اسلامي مربوط به دوره ايلخاني،

 

مسجد جامع تبریز یا مسجد جمعه:

بقعه و مسجد سيد حمزه، مقبره الشعرا :

(مدفن شعرا، فقها و عرفاي بسياري از جمله اسدي طوسي، خاقاني، شرواني ، ظهير فارابي ، قطران تبريزي، همام تبريزي، سلمان ساوجي، قطب‌الدين شيرازي و استاد و شاعر بزرگ شهريار)،

مقبرةالشعرا (آرامگاه شاعران) یکی از گورستان‌های تاریخی شهر تبریز است که در محلهٔ سرخاب واقع شده‌است.در شهریورماه ۱۳۵۰ خورشیدی مسابقه‌ای برای طرح یک بنای یادبود در مقبرةالشعرا توسط روزنامه‌های اطلاعات و کیهان و مجلهٔ یغما برگزار گردید و پس از چندی پیشنهاد «غلام‌رضا فرزان‌مهر» برگزیده شد و عملیات احداث بنای یادبود آغاز گردید. بیش از ۴۰۰ شاعر، عارف و رجال نامی ایران و کشورهای منطقه از ۸۰۰ سال پیش به ترتیب از حکیم اسدی طوسی تا استاد شهریار، یکی پس از دیگری در اینجا به خاک سپرده شده‌اند.

 

ربع رشيدي:

 

بازار تبريز:

يكي از زيباترين و بزرگترين مجموعه بازارهاي ايران،

بقعه صاحب‌الامر و مدرسه اكبريه:

بقعه سيد ابراهيم :

(در خيابان شمس تبريزي و در محله دوه‌چي)،

آرامگاه دو كمال :

(مدفن كمال‌الدين مسعود خجندي از شعراي معروف قرن هشتم و نهم هجري و كمال‌الدين بهزاد معروفترين نقاش مينياتوريست قرن دهم هجري)،

ايل‌گلي یا شاهگلي:

(تفرجگاهی در جنوب شرقي تبريز)،

 

موزه آذربايجان:

موزه آذربایجان به عنوان دومین موزه تاریخی ایران پس از موزه ملی تهران شناخته می‌شود. آندره گدار ـ باستان‌شناس فرانسوی ـ نقشهٔ تنظیمی بنای موزهٔ آذربایجان را تهیه نموده و اسماعیل دیباج ـ رئیس وقت ادارهٔ فرهنگ تبریز ـ آن را ترسیم کرده‌است. در این موزه آثاری از دوره‌های مختلف تاریخی نگهداری می‌شود. این موزه در تاریخ 20 اردیبهشت مورد سرقت قرار گرفت و سارقان 5 عدد بشقاب نقره ساسانی را به سرقت بردند.

كليساهاي تبريز:

شامل کلیسای آودنتيست‌ها، سه كليسای ارامنه گريگوري، كليسای پروتستان‌ها و کليسای كاتوليك‌ها،

 

مسجد مقبره:

برج خلعت‌پوشان:

مقبره قطب راوندي در خسروشاه، مسجد جامع خسروشاه: