فقط 6.6 درصد آثار ثبتی کشور، حریم مصوب دارند

با وجود آنکه تا پایان سال ۹۳ طبق آمارهای موجود ۳۱۱۹۸ اثر در فهرست ملی به ثبت رسیده اما تنها 6.6 درصد کل آثار ثبتی تعیین حریم شده‌اند.

طبق آخرین آمار، تا پایان سال 93 تعداد آثار ثبتی کشور 31198 اثر است که بیشترین آثار در استان فارس با رقم 2856 اثر که 9.15 درصد آثار کشور را شامل می‌شود به ثبت رسیده‌است.

استان لرستان نیز با ثبت 2300 اثر که 7.37 کل آثار را در بر می‌گیرد در رتبه دوم قرار دارد. کرمانشاه با 2064 اثر که 6.62 درصد می‌شود در رتبه سوم ایستاده و استان البرز نیز با 199 اثر در رده آخر قرار گرفته‌است.

البته بوشهر با 284 اثر و هرمزگان با 297 اثر ثبتی بعد از البرز کمترین تعداد اثر ثبتی کشور را دارا هستند.

با این وجود در مجموع آثار ثبت شده کشور تنها 1983 اثر تعیین حریم شده‌اند که 6.76 درصد کل آثار را شامل می‌شود. این درحالی است که تعیین حریم برای میراث ملی، نخستین راه حفاظت از آثار تاریخی است با این وجود حتا در نخستین قدم نیز استوار نبوده‌ایم.

در بحث تعیین حریم با توجه به آنکه استان فارس بیشترین تعداد آثار ثبتی را دارد تاکنون موفق شده‌است 371 اثر را تعیین حریم کند که با توجه به تعداد2856 اثر ثبتی آن می‌توان گفت تنها 18.71 آثار این استان تعیین حریم شده‌اند.

بعد از استان فارس، استان خراسان جنونی قرار دارد که 172 اثر را تعیین حریم کرده‌است و سومین استان در مشخص کردن حریم میراث فرهنگی، استان اصفهان است که 123 اثر را تعیین حریم کرده و اگر آثار کاشان را هم به آن بی‌افزاییم به رقم 153 اثر ثبتی می‌ٰرسیم.

کمترین تعداد تعیین حریم نیز از آن استان البرز است که تنها 9 اثر را شامل می‌شود و استان کردستان با 13 اثر تعیین حریم که تنها 0.66 درصد آثار را شامل می‌شود بعد از البرز قرار دارد.

باید توجه داشت در مجموع فعالیت‌های کشوری در حوزه ثبت آثار که از سال 1310 آغاز شده، تاکنون 84 سال را پشت سر گذاشته‌ایم و در این حوزه به رقم  31198 اثر ثبتی دست یافته‌ایم این درحالی است که تعیین حریم آثار از سال 1349 با تعین حریم امامزاده قاسم در استان یزد شروع شده‌است و تاکنون حدود 45 سال از انجام فعالیت تعیین حریم‌ها می‌گذرد.

اگر بخواهیم کمی دقیق‌تر به روال تعیین حریم آثار ثبتی نگاهی بیاندازیم باید گفت: به طور مثال استان یزد طی این سالها 24 اثر را تعیین حریم کرده و همچنان 1531 اثر در لیست تعیین حریم باقی مانده‌اند. اگر فرض را برآن قرار دهیم که استان یزد از امروز دیگر اثری را در فهرست ملی ثبت نکند و تنها بخواهد به روال گذشته به تعیین حریم آثار ثبتی بپردازد حدود 2922 سال برای تعیین حریم این تعداد اثر ثبتی نیاز دارد. استان کردستان هم همینگونه‌است چنانکه طی 45 سال گذشته 13 اثر تعیین حریم شده‌اند و با عملکرد کنونی می‌توان گفت 2710 سال دیگر زمان نیاز دارد تا سایر آثار ثبتی را تعیین حریم کند.

در چنین شرایطی می‌توان گفت با روند فعلی که مسئولان میراث و گردشگری استان‌ها در پیش گرفته‌اند، بیش از دو هزار سال زمان نیاز است تا آثاری که در فهرست میراث ملی ثبت شده‌اند تعیین حریم شوند.

اگر میانگین آثار ثبتی در هر سال را هم در نظر بگیریم می‌توان گفت در هر سال 371 اثر ثبت کرده‌ایم اما طی 45 سال گذشته به طور میانگین 44 اثر را در هر سال تعیین حریم کرده‌ایم که در این میان سال 78 با 221 اثر تعیین حریم شده در صدر قرار می‌گیرد و سال 93 با تعیین حریم 28 اثر در پایین این جدول جا خوش می‌کند.

نکته جالب اینجاست که، در سال 93 تنها چهار استان تعیین حریم داشتند. استان‌هایی مانند گیلان، لرستان، سمنان و البرز و 27 استان دیگر فعالیتی در این باره انجام ندادند. حتا در سال 94 نیز تاکنون استان‌ّهای سمنان 1 اثر، لرستان 14 اثر، البرز 2 اثر، خوزستان 5 اثر را تعیین حریم کرده‌اند. آذربایجان غربی نیز 13 تعیین حریم داشته که  در این میان 5 اثر مورد بازنگری قرار گرفته‌اند. در واقع طی دو سال گذشته تنها 7 استان تعیین حریم کرده‌اند و سایر استان‌ّها هیچ فعالیتی در این خصوص نداشتند.

باتوجه به چنین آماری در حوزه تعیین حریم میراث فرهنگی، آیا بهتر نیست به جای ثبت‌های متوالی در فهرست آثار ملی که این روزها توسط مسئولان استانی تبدیل به مد شده‌است و اعلام اعداد و رقم‌های نجومی، کمی به فکر حفظ و نگهداری میراثی باشیم که در صدد ثبت آن بر می‌آییم؟

فقط 6.6 درصد آثار ثبتی کشور، حریم مصوب دارند